یادونــــــه

دا کتاب د بېنوا ویب پاڼي لخوا په پرلپسې ډول تاسي ته وړاندي کیږي موږ به هڅه کوو چي تر خپله وسه هره اوونۍ د دې ارزښتناکه کتاب نوي نوي برخي تاسي ته په خپل وار سره پرلیکه کړو

د کتاب پېژندنه

كتاب :: د نوي قاموس ليکني مېتودولوژۍ ته يوه کتنه ليكوال :: محمد هارون خپل شعشعي چاپكال :: .......... ميلادي کال كمپوز/ ډيزاين ::خپله لیکوال اهدأ دا ليکنه د هيواد د قاموس ليکني ځوان او نوښتګر پښت ته اهدا کوم، چي خپلو اثارو ته د نوي مېتودولوژۍ او نوو پرمختګو په رڼا کښي، لا علمي او تحقيقي رنګ ورکړي . محمدهارون خپل شعشعي د چاپ ټول حقوق له ليکوال سره خوندي دي دانلان چاري بېنوا ویب پاڼه

د کتاب لړلیک

د سر خبري لغت پوهنه څه ده؟ او لغوي زېرمه څه وبولو؟ قاموس ليکنه او لغت پوهنه)Lexicography and Lexicology) په قاموس ليکنه کي د ناپييلتوب او خپلواکۍ ارزښت د پوهاند هډسن له نظره د قاموس ليکني ضروري موضوعات او مسألې د قاموسو ډولونه ۱- د ژبي له پلوه د قاموسو ډولونه ۲- د محتوياتو له پلوه د قاموسو ډولونه ۳- د چاپ د ګچي يا اندازې له پلوه د قاموس ډولونه ۴- د فزیکي جوړښت يا څرنګوالي له پلوه د قاموسو ډولونه ۵- د مانا له پلوه د قاموسو ډولونه ۶- د کاروونکو د څرنګوالي له پلوه د قاموسو ډولونه ۷- د استفاده کوونکو د زده کړي او مهارت له پلوه د قاموسو ډولونه ۸- د کاروَني يا استعمال له پلوه د قاموسو ډولونه د عمومي او اختصاصي قاموسو ځیني ځانګړتياوي په انګرېزي قاموسو کي د لغوي موضوعاتو او توکو ډولونه د پښتو قاموسو دوې نه بېلېدونکي زېرمي: دخيل او مفغن ټکي(مفغنات) الف) دخيل ټکي ب) مفغن ټکي(مفغنات) د مفغناتو ډولونه لومړی:مانوي(معنوي)مفغنات دوهم: اوښتي مفغنات دريم: منقلب مفغنات په قاموسو کي د دخيلو او مفغنو کليمو تر څنګ د پښتو د سپېڅلو ټکو د پېژندګلوۍ اړتيا د مفغنو ټکو په املا کي د ګډوډۍ مخنيوی په قاموسو کي د را غونډو سوو کليمو د سم تلفظ ارزښت او بېلابېلي لاري د کليمو په سم او کره وينګ کي د خج ارزښت د کليمو له کره وينګ سره د فونيټکي الفبې او خج اړېکی په قاموسو کي د را ټولو سوو ټکو د کره املاوو بېلابېل اړخونه په پښتو ټکو کي ځای بدلوونکي توري په پښتو ټکو کي د ځینو تورو د خپلمنځي اليشېدو يا بدلون مسأله په قاموسو کي د کليمو پر مانا د تورو او ليکدود اغېزه د کليمو او ترکيبو املايي وريانټونه د کليمو پخوانۍ او اوسنۍ املاوي په پښتو کي د مشترکو او پردو ټکو ليکدود د معياري ليکدود په غوره کولو کي د فينالوژيکو ځانګړتياوو او ټولنيز تړون ارزښت د کليمو، ترکيبو او اصطلاحاتو ريښه پېژندنه)Etymology) په قاموسو کي د کليمو د پېژندني يا تعريف ځانګړتياوي د کليمو په تعريف او مانا کي د جامعيت او مانعيت اړخونه د کليمو د پېژندني(تعريف)ګرامري جوړښت  په قاموسو کي د بېلابېلو ماناوو اوډنه(Order of Senses) د کليمو د بېلابېلو ماناوو د جلا کولو لاري د کليمو د بېلابېلو ماناوو اوډنه د هغو د عمومیت يا ډېر استعمال له مخي د تاريخي بدلونو له مخي د ماناوو اوډنه په ژبه او ادب کي بايد د کليمو د ډېر يا لږ استعمال مسأله، څنګه روښانه سي؟ په قاموسو کي بايد د را غونډو سوو کليمو او اصطلاحاتو د استعمال ډګر روښانه سي په بېلابېلو ژبو او لهجو کي د کليمو د مانوي پولو د بدلېدو ځیني بولګې د طبيعي او غيرطبيعي عواملو پر بنسټ د بېلابېلو ټکو په ماناوو کي بدلونونه: د کليمو حقيقي، مجازي، کنايي، اصطلاحي او نورو ماناوو ته يوه لنډه کتنه منصوصي او مستنبطي ماناوي په قاموس ليکنه کي د مشابه، ذومعانين، مترادفو، متضادو، متقاربو او اړونده ټکو پېژندنه او ارزښت په قاموسو کي د بېلابېلو ټکو په ريښو، شکلي او مانوي جوړښت کي، د بېلابېلو بدلونو روښانه کول

په قاموسو کي د را غونډو سوو کليمو ګرامري ويش او ځانګړتياوي د بې قاعدې فعلو، بې قاعدې جمعو، نادوده ښځينه حالتونو او بې قاعدې صفتو راټولونه او شننه په قاموسو کي د را غونډو سوو کليمو د بېلابېلو مشتقاتو يادونه په قاموسو کي د مکررو يا تأکيدي ټکو را غونډول په قا موسو کي د ځينو ټکو ناسمه کاروَنه د مشهورو تېروتنو د سمو بڼو وړاندي کول نيولوجيزم او قاموس ليکنه قاموس ليکوونکي او د نوو ټکو پېژندنه د نوو ټکو په جوړولو او رواجولو کي د چټکتيا ارزښت په لغت جوړوَنه کي د پېښه ګرۍ زيانونه څوک بايد د نوو ټکو د جوړولو واک ولري؟ پورټمنټيونونه(Portmanteau/Portmantean) په قاموس ليکنه کي د کليمو د شکلي يووالي او مانوي بدلون د پېچلتيا بېلابېل اړخونه  ۱- هومنيمونه يا مشابهات(Homonyms) الف) هوموفونونه(Homophones)  ب) هوموګرافونه(Homographs) او هايپنيمونه(Hypernyms) هيپونيمونه(Hyponyms) کوهيپونيمونه(Co- hyponyms) هايپانمي او ميرنمي(Hyponymy and Meronymy) شبه ميرنمي (Quasi-meronymy) کولوکېشن(Collocation) د کليمو د مانوي بدلون ځيني نور ډولونه: ميټونمي/ ميټانمي، سينيکډک/ سينَکډيکي . .  د متضادو ټکو يو ځای والی(Combination of Antonyms) په انګرېزي کي د متضادو ټکو ډولونه  - درجه لرونکي متضاد ټکي(Graded Antonyms) - متباين يا متمم انټنیمونه(Contradictory/Complement Antonyms) - سرچپه يا اړولي انټنيمونه(Converse Antonyms) الف) متممه يا مکمله انټنمي(Complementary Antonymy) (Polar Antonymy) ب) قطبي انټنمي  ج) اړخ لرونکې انټنمي(Directional Antonymy) په قاموسو کي د ځينو متلو را غونډول او تشريح کول په قاموسو کي د ژبنيیو اصطلاحاتو، محاورو او عبارتو راوړل او سپړل په قاموسو کي د متلو، ژبنيیو اصطلاحاتو او عامو عبارتو د اوډولو لاري په قاموسو کي د ترکيبي ټکو د بېلابېلو ډولو را غونډول او شنل په انګرېزي کي د ترکيبو بېلوَنه(classification) په انګرېزي قاموسو کي د مرکباتو او عبارتو ترمنځ توپير په قاموسو کي د منحوتو ټکو را غونډول په پښتو او پاړسي کي د مرکبو او مخلوطو ټکو د املأ څرنګوالی د ژبي د زړو يا نابابه ټکو را غونډول او مستند کول د پښتو د زړو يا متروکو لغتو د راټولو او مستند کولو ګټي د پخوانيیو ټکو د اصلي او نوو ماناوو بېلول او جوَتول د پښتو د ځينو مستعملو ټکو عامول او رواجول په قاموسو کي د ځينو سيمو او ځینو ځانګړو ډلو له ژوندانه سره تړلي ټکي په پښتو ژبه کي د اشخاصو ځانګړي نومونه په پښتو قاموسو کي د افغاني انسابو لنډه پېژندګلوي د تاريخي او جغرافيايي ځايو نومونه د تاريخي اماکنو او انسابو سمي املاوي د کليمو لغوي ماناوي او جغرافيايي مفاهيم په قاموسو کي د افغاني، سيمه ييزو او نړۍ والو مشاهيرو پېژندګلوي په قاموسو کي زموږ د سيمي د بېلابېلو نژادي او قومي ډلو، دينو، مذهبو، فکري او عرفاني لارو پېژندګلوي په پښتو او پاړسي قاموسو کي د اسلامي عرفان او فلسفي تفکر د اصطلاحاتو را غونډول او شنل په قاموسو کي د پېژندل سوو ملي او بين المللي مخففاتو را غونډول او تشريح کول په قاموسو کي د طبيعي او اقليمي پيداوارو نومونه او تصويري بيان ماخذونه او منابع