څه بايد وسي ؟

اوس چي دمعياريت په باب زماخبري تقريباٌ بشپړي سوې اوددغه خوځښت په باب مي خپل انتباهات ټول بې پردې بيان کړل ، پرهغو باندي به داخبره هم ورزياته کړم ، چي زه دمعياري ليکني پلوی وم ، پلوی يم اوپلوی به يې اوسم . درنو لوستونکوبه زماپه دې کوچنوټي کتابګي کي ځيني هغه لغتونه ، اصطلاحات اوترکيبونه هم لوستلي وي ، چي د همدې جريان په بهېرکي نوي منځ ته راغلي دي . معناداچي زه د هغو اصطلاحاتواستعمال ته هم حاضريم چي زماژبه اوفهم يې د هضمولو وړتيالري .زمامخالفت له هغه اسلوب اوجريان سره دئ چي اوس دمعياريت په نامه دپښتوريښې ورکاږي اوتاسي ته مي دهغه په معرفۍ کي خپل وس نه دئ سپمولئ . خدای دي وکړي چي دزړه په خبره سره پوه سوي يو.مګرداخبره هم ترلمرراته څرګنده ده، چي نه زما پرخبره څوک غوږنيسي اونه زه په يکړسرددغه اعتيادمخه نيولای سم . ددې سرکښه بهېرلاري ته راوستل ډله ييزکاراومفاهمه غواړي ، مسئولانه عمل غواړي ، دموضوع په جديت سرخلاصيدل غواړي ، د پټو سترګو تقليدي کارونودرېدل غواړي .... له دې ليکني څخه زما مرادراتلونکي نسل ته خپلي غاړي خلاصول دي . ما چي دا هرڅه ليکلي دي ، له خپلي خوږې پښتوسره مي دميني په جذبه کښلي دي . اوس به دهمدغي ميني په جذبه خپل څو وړانديزونه درته وړاندي کړم اود(خذ ماصفادع ماکدر) مقولې په ويلو به درڅخه رخصت واخلم .
ـــ دمروجولغاتوله پاره دنوولغاتوله جوړولوڅخه ديوڅوکلونوله پاره دنصوح توبه وکاږئ . همداچي موجوړکړي دي ، درته بس دي . پرېږدئ چي پښتو اريانه په دې کي څونه هضمولای سي . دراتلونکي له پاره که څوک تحسين کېدل ،که نفرين کېدل ، همداجوړسوي ورته کفايت کوي .
ـــ که دنووعلمي اوتخنيکي لغتوله پاره دلغت جوړوني اشتهادرولاړه سوه،ترجوړولووروسته يې سمدلاسه دټول افغان ، بينوا اونوروويب پاڼوله لاري دنظراخيستلوله پاره وړاندي کړئ . ترمشورې دمخه يې کورټ مه عاموئ . داکارکه دننه په هيوادکي ممکن وای خوبيخي به ښه وای . هورې اوس دپښتواوپښتنوله پاره نه حمايه سته نه زمينه . داسي لوبه روانه ده ، چي که يې خدای مه کړه همداسي دوام وکړ، نه به پښتوپاته وي نه پښتانه .
ــــ د(سو) او(شو) نفاق اچوونکي اورته پيک( پکه ) مه وهئ . دا بهېر خپل طبيعي جريان ته پرېږدئ . که يووخت دختيځي لهجې په شان ، چي ( سو) يې ترتاريخي اوژبنيوعواملولاندي په (شو) بدل کړ او لويديځي لهجې هم دې بدلون ته غاړه کښېښووله، خوترښوبه لاښه سي اوکنه ، په دې باندي نه دپښتوکورورانېږي نه دپښتنو. ختيځي لهجې دغه (سين) په فرمان جاري کولوسره په (شين) نه دئ بدل کړئ . اوس هم له هماغه تاريخي تجربې څخه کارواخلئ . که د معياري ليکني لارويان د (شين) له کاروني سره دزړه مينه لري ، نودي پرهمدې مسئله دي ډېر ټينګارنه کوي ځکه هرڅومره چي پرهمدې موضوع ټينګار کېږي ، هغومره د (سين) عمراوږدېږي . قوي اوغښتلي تلفظونه خپل کار پخپله کوي . که (شين) خپل قوت په دغه تاريخي ازمويښت کي په طبيعي ډول ثابت کړ،دلويديځي لهجې هرويونکی به يې د( موړنس پاړسي وايي ) په مصداق په ويلواوليکلوباندي فخروکړي . اوکه دانه وي نوپه زورکلي نه ودانيږي .
ـــ دپښتنوپرباسوادکولوباندي دي بايدزورواچول سي . پښتوليکنه دي ورزده سي . دهري لهجې پښتوچي وي ، پروانه لري ځکه دلهجو د هرم سربيرته يوې پښتو ته رسيږي .
ــــ دپېړيوپېړيودخيلولغاتوپه اړولواوپښتوکولوباندي مه خپل وخت ضايع کوئ مه انرژي . دغه وخت دپښتويوبل کتاب ليکلوته وروباسئ .
پښتواوپښتانه دخيلولغتونه دي خوارکړي . دخوارۍ عوامل يې نور دي ، چي ماورته په متن کي څوواره مکرري اشارې کړي دي .
ــــ پښتون دمدنيت په ګېڼه سمبال کړئ چي پښتوپخپله ورسره مدني اوکلتوري سي . دڅټ له خوا آس ته کيزه (قيضه) مه وراچوئ .
ــــ دنشراتودبې شمېره تعددمخه ونيسئ . لږ خپروني ډېري حمايه کړئ ، ويې ولولئ اوبل ته يې ولولئ .
ــــ په پښتوژبه دهري څانګي کتابونه وژباړئ ، ويې ليکئ اوخپاره يې کړئ .
ــــ دمعيارپه پلمه لغتونه مه وژنئ . پرېږدئ چي پښتوديوه مفهوم له پاره شل لغته ولري . دټولودکارولوهڅه وکړئ .
ـــ له لهجوسره مسئولانه چلندوکړئ . دې واقعيت ته ځيرسئ ،چي لهجه په پښتنوکي لا تراوسه هم دتقدس درجه لري . له مقدساتو سره بېباکي د کورپايې نړوي . دلهجومرګ وژوندهم طبيعي جريان ته پرېږدئ . ناحقه خپل ځانونه مه په خوني کوئ .
ــــ دهري لهجې ويونکي چي ياست ، دخپلي لهجې لغتونه راټول کړئ اوخپاره يې کړئ . داکارهمدانن شروع کړئ . له لهجوي زېرمي سره که اصطلاحات (ګړني) راخوندي سي ، خودزوی زېری به وي .(١)
(١) زه له خپلي پلرنۍ مېني څخه په فرسخوليري پروت يم . له زلميوکندهاريوڅېړونکوڅخه هيله کوم چي دخپلي لهجې لغتونه راغونډکړي . که ماته دمرستي اړتيا احساس سي ، زه ملاتړلی ولاړيم .