نبيله فاني

صنايع كوچك

ضرورتى براى تقويه اقتصاد ملي
ڼاهى به صنعت بوت دوزى سنتى و راه هاى انكشاف
و توسعهء تخنيكى و ميتوديك آن در سطح كشور.

يكى از ضربات خورد كنندهء جڼ بر پيكر اقتصاد افغانستان طى دونيم دهه و به ويژه يك دههء اخيرعبارت از فروپاشى نظام فعاليت هاى صنعتى و ويرانى فابريكات توليديست كه قواى كار(نيروى انسانى) را از كار بازمانده و بر علاوه ركود در پروسهء توليد، مشكل عمده بيكارى را نيز ببار آورده است.
اما به اساس اين قول معروف كه\"احتياج ماده ايجاد است\" افغانهاى مبتكر درهر گونه شرايط به فكر كار وكسب معيشت برآمده به فعاليت هاى توليدىپرداخته اند، كه از جمله ميتوان اشتغال جوانان به صنعت بوت دوزى در ديارهجرت را نشاندهى كرد. اين صنعت اگر چند از امكانات نيرومند اقتصادى و تخنيكى برخوردار نيست اما به همت نيروى كار و ابتكارات گردانندگان آن توانسته مقام ارزشمندى را در بازار محيط هجرت به خود اختصاص دهد. در سال هاى قبل فيصدى قابل ملاحظه يى از مهاجرين و حتى شهروندان اصلى پشاور، كراچى، لاهور و دېر شهرها از بوت هاى مذكور استفاده كرده اند.
ايالت صوبه سرحد(پشاور) مركز عمده و اصلى توليدات مذكور بوده و تعداد زيادى از كارخانه هاى كوچك در آن مصروف كار اند. اگر چند كارخانه هاى كوچك در محلات مختلف شهر حتى در داخل منازل شخصى، مردم مصروف توليد انواع بوت اند اما مركز عمده و مشهور اين كارخانه ها بازارهاى \" كارخانو\" مى باشد. از جمله ماركيت مشخص بنام \" شمع ماركيت\" كه تقريباً به صنعت بوت سازى اختصاص يافته و همه دكان هاى آنرا در برمېيرد. گذشته از آن در ماركيت هاى دېر نيز تعداد قابل ملاحظه يى از كارخانه هاى توليد بوت وجود دارد. به گونهء مثال در\" جان پلازه\" بيشتر از 20 كارخانه، در MS پلازه بيشتر از 20 كارخانه، در پيلس ماركيت 10 كارخانه، در علاج پلازه 10 كارخانه، در امين ماركيت 10 كارخانه و ...
تعداد كارگران به تناسب وسعت كار كارخانه ها از هم تفاوت دارد بصورت اوسط از 20 الى 30 نفر در هر كارخانه مصروف كار اند. مراحل مختلف توليد بوت در اين كارخانه ها طى مېردد و در هر بخش كار، كارگران داراى تخصص فنى كار ميكنند.
جان محمد اميرى كارگر فنى و مجرب در كارخانهء Trade Shoes مراحل كار را چنين تشريح ميكند:\" در قدم اول چرم مورد نظامى لايه گيرى شده و بعداً توسط پاتن ها كه قسمت هاى مختلف بوت را با \"سايز\" اندازه هاى مختلف در بر مېيرد. تقسيم بندى مى شود. پس از آن قيچى كارى آغاز ميشود و كارگران آموزش ديده بصورت فنى قسمت هاى مختلف بوت را از چرم برش كرده آمادهء دوخت مى نمايند. انتخاب ديزاين و نوعيت بوت نيز در مرحلهء اندازه گيرى و قيچى كارى صورت مېيرد. پس از آن مرحلهء رويه رسانى آغاز ميشود و آن عبارت از دوخت قطعات جدا شده، يعنى قسمت هاى مختلف بوت با هم يكجا ميشود بعداً توسط ماشين مخصوص، دوخت بوت صورت مى گيرد\". چون تهيهء ماشين مخصوص براى همه امكان پذير نيست زيرا توان مالى تهيهء آنرا ندارند، ماشين هاى سادهء دوخت(خياطى) را با مصرف كمتر از يكهزار كلدار تغيير شكل داده و به ماشين بوت دوزى تبديل ميكنند� كه اين امر بالاى كيفيت دوخت نيز تډثير ميكند.
در مرحلهء رويه رسانى نيز ميتوان در ديزاين بوت تغييراتى وارد آورد. پس از آنكه قسمت هاى مختلف بوت با هم دوخت شد مرحلهء قالب گيرى آغاز ميشود طورى، كه رويه هاى دوخت شده روى قالب هاى مشخص قرار مېيرد. اين يكى از حساس ترين مراحل كار است كه ايجاب دقت بيشتر را مى نمايد زيرا شكل نهايى به بوت از اين جا داده ميشود. وقتى مرحلهء قالب گيرى به اتمام رسيد كف�تل� بوت نصب مېردد. آخرين مرحلهء كار عبارت از رڼ آميزى \"پرداس كارى\" ميباشد كه توسط ماشين هاى ساده انجام ميابد.\"
يكى از ماركيت هاى عمده توليد بوت و چپلى افغانى همانا شمع ماركيت واقع در كارخانو ميباشد. كه حدود پنجاه كارخانه توليدى با حدود يكهزار كارگر را در خود دارد. از اين ماركيت بصورت اوسط روزانه در حدود سه هزار جوره بوت و چپلى به ديزاين هاى مختلف به بازار عرضه مېرديد. البته پس از كاهش يافتن قابل ملاحظهء تعداد مهاجرين در پاكستان از حجم توليدات آن خيلى ها كاسته شده و اكنون در حدود پنجصد جوره روزانه توليد مېردد. از اين ماركيت در حدود پنجاه كارخانه طى يكسال گذشته به كابل نقل مكان نموده اما در آنجا با توليدات كمپنى هاى مدرن خارجى رقابت كرده نتوانسته و بازار چندانى ندارند. مالكان كارخانه هاى مذكور خواهان توسعه و گسترش ساحات كار در عرصه هاى تخنيكى و اقتصادى بوده از دولت انتقالى افغانستان تقاضا دارند تا از انحطاط و افلاس كارخانه ها جلوگيرى نمايند.
نثار احمد فارغ التحصيل تخنيكم اتوميخانيكى كابل و مالك \"اكسلنت شوز\"Excellent Shoes در شمع ماركيت كه از مدت هفت سال بدينسو مصروف توليد بوت و چپلى ميباشد مېويد:\" توليدات بوت در كارخانه هاى شخصى اگر چند فعاليت خصوصى ميباشد اما نقش به سزايى در امر رشد و توسعهء اقتصاد كشور دارد. ما بمنظور تنظيم و انسجام بهتر كارها \"اتحاديه بوت دوزان\" را تډسيس نموده و از اين طريق كارهاى توليدى را بامشكلات آن در كارخانه ها مورد ارزيابى قرار داده، راه هاى حل مشكلات را جستجو مى نمائيم. اما اين اتحاديه نميتواند تمام مشكلات روز افزون كارخانه ها را حل و فصل نمايد. در سال هاى گذشته كه شرايط زندگى در داخل كشور خيلى ها دشوار بود نيروى كار در محيط هجرت بيشتر بوده و روز تا روز به تعداد كارگران و حجم توليدات ما افزوده ميشد. دراين مدت كارگران از آموزش هاى فنى و مسلكى نيز برخوردار گرديده و تخصص فنى حاصل ميكردند. حتى موْسسات دېر نيز از امكانات كارى ما استفاده ميكردند به گونه مثال تعدادى از برادران افغان از طريق موْسسه بلجيم بمنظور فراگيرى آموزش فنى مسلكى به اتحاديهء ما معرفى و مدت ششماه آموزش ديدند.
پس از آنكه اوضاع در داخل كشور تغيير كرده و زمينه زندگى مساعد گرديد، تعداد زيادى از مردم دو باره به وطن برگشتند. اين امر از يك طرف بازار فروش توليدات كارخانه هاى بوت سازى را متډثر ساخته و از جانبى هم تعداد قواى كار\" نيروى بشرى\" را كاهش قابل ملاحظه بخشيد. همان بود كه اتحاديه ما به فكر انتقال در داخل كشور افتيده و خودم بمنظور اختصاص مكان وجلب كمك هاى دولت وارد كابل شدم، با وصف آنكه از جانب ادارهء انتقالى امر اخذ زمين را براى تډسيس كارخانه دريافت كردم اما رياست سرمايه گذارى هاى خصوصى تا حال از اين امر ابا ورزيده است. جوازنامه فعاليت صنعتى را نيز پس از مشكلات فراوان و پنج ماه زخمت بدست آوردم.\"
نثار احمد، ضمن برشمارى مشكلات و چيلنج هاى جديد در برابر صنعت بوت دوزى، از دولت انتقالى افغانستان تقاضا دارد تا راه هاى رشد و انكشاف صنعت مذكور را جستجو وعملى نمايد. او مى گويد:\" اكنون كه زمينه ورود توليدات كمپنى هاى مختلف جهان به كشور وجود داشته انواع بوت و چپلى از خارج وارد مېردد صنعت بوت دوزى افغانها با امكانات محدودى كه در شمار هيچ اند، نميتواند وارد صحنهء رقابت گرديده و برحجم فروشات خود بيافزايد زيرا وسايل كاملاً ابتدايى نيز در دسترس نداريم بطور مثال ماشين تله را كه يكى از كارهاى مهم \"نصب تل بوت به رويه\" را به عهده دارد در اختيار نداريم و كارگران اين كار را با دست انجام ميدهند. مواد خام با كيفيت عالى را نيز نمى توانيم بدون همكارى دولت تهيه نمائيم.
دولت با در نظر داشت اينكه انكشاف صنعت بوت دوزى اقتصاد كشور را تقويه نموده مشكلات اقتصادى را در سطح فاميل ها و اجتماع مرفوع مى سازد، بايد در امر تقويه و وسعت ساحهء كار آن تلاش نموده با تقويهء بنيهء مالى و ورود ماشين آالات و افزار كار براى آنها زمينه بهتر فعاليت اقتصادى را مهيا سازد تا بتوانيم با توليدات خارجى رقابت نمائيم.
موصوف از تجار ملى نيز تقاضا دارد تا در عوض ورود بوت هاى خارجى از توليدات افغانها استفاده نموده و صنايع داخلى را تقويه نمايند. همچنان تقاضاى دېر وى اعطاى قرضه هاى طويل المدت بمنظور تهيهء ماشين آلات جديد به كارخانه هاى بوت دوزيست.
واقعيت اينست كه اقتصاد ملى از طريق تقويه صنايع دستى بيشتر رشد نموده و عايد سرانه از اين راه خوبتر ارتقا مى يابد. به خصوص در روزگارى كه سرمايه گذارى هاى خصوصى دركشور رشد مى يابد و توليدات مختلف النوع خارجى در بازارها عرضه مېردد. تقويه صنايع در داخل و گسترش ساحهء كار آنها قدم مهمى در راه تقويه بنيهء مالى به سطح كشور به حساب مى آيد. در كشورهاى روبه انكشاف به تقويهء توليدات داخلى به درجهء اول اهميت قايل گرديده و دولت ها سعى ميورزند تا از حجم واردات كاسته و در مقابل سطح توليدات داخلى را ارتقا بخشند. همچنان استفاده اعظمى از نيروى كار انسانى به ذات خود از حجم بيكارى مى كاهد.
در طول سالهاى گذشته جوانان به تعداد قابل ملاحظه يى توانسته اند از تجربه كافى و آموزش فنى در رشتهء بوت دوزى برخوردار گردند؛ بدين معنى كه قابليت كارى در آنها سريعانه رشد نموده و به پرسونل مسلكى تبديل شده اند. اين امر يك زمينهء مناسبى براى استفاده در جهت تقويهء اقتصاد ملى به خصوص صنعت بوت دوزيست كه بايد از آن استفاده اعظمى صورت گيرد. صنايع كوچك و فابريكات توليدى در صورتى ميتوانند در برابر رقابت هاى ناسالم به فعاليت خود ادامه دهند، كه از حمايت دولتى برخوردار باشند ورنه مانند فابريكهء \"چينى سازى شاكر\"، فابريكه صابون نڼرهار، نساجى هاى كابل، گلبهار، قندهار، و بغلان، و همچنان فابريكه \"شكر و قند\" بغلان، و فابريكه روغن سازى\" سپين زر\" و روغن سازى \" على بابا\" و مانند صدها فابريكات دېر... در برابر رقابت خارجى ورشكست خواهد شد.
بصورت عموم اقدامات و تدابير آتى ميتواند از ورشكسټى در صنعت بوت دوزى در كشور جلوگيرى نموده و اهميت آنرا در امر تقويهء اقتصاد كشور روشنتر سازد.
◄ جمع آورى افراد آموزش ديده و استفاده از توانايى و كارآيى آنها درعرصه صنعت بوت دوزى.
◄ تهيه وسايل و ماشين آلات مدرن تخنيكى و تدوير كورس هاى تقويه آموزش مسلكى از جمله آشنايى با وسايل جديد توليد.
◄ تقويه بنيهء مالى دست اندركاران اين عرصه از طريق بانك انكشاف صنعتى.
◄ فراهم آورى تسهيلات بمنظور تهيهء مواد خام از كشورهاى خارجى غرض ارتقاى سطح كيفيت توليدات.
◄ تشويق فابريكات مذكور از طريق كاهش محصولات گمركى بر اموال ومواد خام مورد ضرورت آنها و همچنان ساير شيوه هاى تشويقى.
◄ كنترول بر عملكرد فابريكات و كمپنى هاى رقيب و كنترول ميزان واردات� از طريق وضع نمودن گمرك بلند بالاى وارد كننده گان كالا هاى خارجى�.
◄ مساعدت معنوى از طريق ارايه مشوره هاى لازم اقتصادى و توظيف مشاورين فنى و مسلكى بمنظور ارتقاى كيفيت توليد.
◄ نشر اشتهارات و جلب توجهء مردم به استفاده از توليدات داخلى بمنظور تقويهء اقتصاد ملى.
◄ توسل به ساير اقداماتى كه قيمت تمام شد و قميت فروش را پائين آورده و قابليت هاى رقابت سالم را در وجود فابريكات مذكور بلند برد.
◄ در صورت امكان جمع آورى همه كارخانه ها و تشكيل فابريكهء بزرگ توليد بوت در سطح كشور.
◄ مالكان صنايع كوچك به نوبه خود بايد در رعايت ذوق ها، سليقه ها، مدل و... كوشش نمايند تا با تكلفه كم و استاندارد\"معيار\" عالى، خواست مشتريان خويش را به شكل احسن مشبوع سازند.
تشويق و توسعهء صنايع دستى در شرايطى كه كشور بسوى بازسازى گام برميدارد ميتواند نويد خوبى براى اعمار مجدد و سير بسوى خودكفايى و نجات از فقر به حساب آيد.